Elinor Ostrom zag hoop in de tragedie van de mens

Nobel_Prize_2009-Press_Conference_KVA-30

© Holger Motzkau

Naar aanleiding van de Internationale Vrouwendag op 8 maart zette de Zwitserse zakenbank UBS Elinor Ostrom (foto) nog eens in het zonnetje (hier). Helemaal terecht, maar het deed toch een beetje pijn. Elinor Ostrom is immers (voorlopig) de grootste gemiste kans uit mijn journalistieke carrière, en dat bracht UBS weer even in herinnering.

Voor wie de dame niet kent: Elinor Ostrom was in 2009 niet alleen de eerste vrouw, maar ook de eerste politiek wetenschapper om de Nobelprijs Economie te ontvangen. (hier een goede, korte biografie)

Ze werd in 1933 geboren tijdens de Grote Depressie. Ostrom was de eerste in haar familie om universitaire studies te doen (aan de UCLA), ook al moest ze er drie parttime jobs bijnemen om die te bekostigen.

Toen ze aan een doctoraat wou beginnen, kreeg ze te horen van departement Economie dat dit geen optie was omdat ze te weinig wiskunde had gevolgd. Tijdens Ostroms middelbareschooltijd werd het meisjes afgeraden om zich in dat vak te verdiepen, wat ervoor had gezorgd dat ze dat ook aan de universiteit had vermeden.

Ostrom deed vervolgens een doctoraatsaanvraag bij het departement Politieke Wetenschappen, dat sceptisch stond tegenover het toelaten van vrouwen omdat die later toch maar werk zouden kunnen vinden aan minder goede universiteiten, en dus afbreuk zouden doen aan de reputatie van de UCLA.

Ostrom geraakte niettemin binnen, en begon zo aan een uitzonderlijke academische carrière die uiteindelijk zou bekroond worden met de Nobelprijs Economie. Die kreeg ze voor haar fantastisch werk rond het vraagstuk van ‘the tragedy of the commons’, een uitdrukking die afkomstig is van de econoom Scott Gordon. ‘De vissen in de zee zijn waardeloos voor de visser’, illustreerde de man in 1954, ‘want er is geen garantie dat ze er morgen nog zullen zijn als ze vandaag niet gevist worden.’

Het is bij uitbreiding een treffende beschrijving van veel uitdagingen waarmee de wereld kampt. ‘De paradox dat rationele strategieën voor individuen leiden tot irrationele resultaten voor het collectief stelt het fundamentele geloof in vraag dat rationele mensen tot rationele resultaten komen’, stelde Ostrom in 1990 vast in haar baanbrekende boek ‘Governing the Commons’.

Tegelijk is het onderzoek van Ostrom ook hoopgevend. Ze toonde immers aan dat mensen er vaak wel in slagen om wat gemeenschappelijk is verstandig te beheren, en dat zelfs zonder overheidsbemoeienissen.

De vissers van het Turkse Alanya bijvoorbeeld. Nadat ze in de jaren 70 bijna als gemeenschap ten onder waren gegaan door onderlinge strijd en overbevissing, dokterden ze een ingenieus systeem uit. Daarbij hebben alle boten een gelijke kans om in de beste visgronden te varen, en dat over het hele jaar. Het systeem bestaat nog steeds.

Samengevat:

Elinor Ostrom’s belief that ordinary people have a large body of common sense was grounded in her scholarly research. Her legacy will continue to have enormous practical, political, and ethical implications for policies toward public health, climate change, environmental resilience, population growth, and other pressing issues of the 21st century.

In 2011, toen ik nog bij De Tijd werkte, heb ik een jaar lang geprobeerd om een interview te pakken te krijgen met Ostrom. Talloze mailtjes naar haar assistente kregen telkens weer vriendelijke, maar verontschuldigende antwoorden. De professor deed geen telefonische interviews, het moest in het echt gebeuren. Voor de krant was even op en af vliegen naar Indiana geen optie.

Er kwam nog hoopvol nieuws dat Ostrom naar Europa zou komen voor enkele conferenties, en dat ik haar daar dan zou kunnen spreken, maar het mocht niet meer zijn. In oktober 2011 werd pancreaskanker bij haar vastgesteld. Ze overleed in juni 2012.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s